Debugging — Error တွေကို ဖတ်ပြီး ဖြေရှင်းနည်း

Debugging ဆိုတာ Code ထဲမှာ ဘာမှားနေသလဲဆိုတာကို ရှာဖွေပြီး ပြင်ဆင်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ပါ။ Programmer တိုင်းဟာ Error တွေနဲ့ ကြုံတွေ့ရမြဲပါ — ကွာခြားသွားတာကတော့ Error ကို ဘယ်လောက်မြန်မြန်ဆန်ဆန် ဖြေရှင်းနိုင်သလဲ ဆိုတာပါပဲ။

Python Error Traceback ကို ဖတ်နည်း

Error တက်တဲ့အခါ Python က Traceback ဆိုတဲ့ Error Report ကို ပေးပါတယ်။ ဒါကို ကောင်းကောင်း ဖတ်တတ်ဖို့က အလွန် အရေးကြီးပါတယ်:

def calculate(a, b):
    return a / b

result = calculate(10, 0)
print(result)

Traceback (most recent call last):
  File "main.py", line 4, in <module>
    result = calculate(10, 0)
  File "main.py", line 2, in calculate
    return a / b
ZeroDivisionError: division by zero

ဖတ်နည်း:

အောက်ဆုံး Line ကို အရင်ဆုံး ကြည့်ပါ → ZeroDivisionError: division by zero ← ဒါက Error ရဲ့ အမျိုးအစားနဲ့ အကြောင်းရင်းပါ။
File name နဲ့ Line number ကို ကြည့်ပါ → File "main.py", line 2 ← ဒါက Error တက်သွားတဲ့ နေရာပါ။
Error ဖြစ်သွားတဲ့ Code ကို ကြည့်ပါ → return a / b ← ဒါက ပြဿနာ ဖြစ်သွားစေတဲ့ Code ပါ။

အဖြစ်များသော Error ၆ မျိုး

၁. SyntaxError — Code ရေးပုံ မှားနေသည်

# Error
print("မင်္ဂလာပါ"    # Closing ) မပါဘူး

# SyntaxError: '(' was never closed

ဖြေရှင်းနည်း: Error Line ကိုသွားပြီး Bracket, Quote, Colon (:), Indentation တွေကို သေချာ စစ်ဆေးပါ။

၂. NameError — Variable / Function မသိ

print(massage)  # message ကို massage လို့ မှားရိုက်မိတယ်
# NameError: name 'massage' is not defined

ဖြေရှင်းနည်း: Variable နာမည် မှန်၊ မမှန် စစ်ဆေးပါ။ Python က Case-sensitive ဖြစ်တာကြောင့် Name နဲ့ name ဟာ မတူညီပါဘူး။

၃. TypeError — Data Type မကိုက်ညီ

age = "20"
print(age + 1)
# TypeError: can only concatenate str (not "int") to str

ဖြေရှင်းနည်း: Data Type ကို စစ်ဆေးပြီး လိုအပ်ရင် int(age) / str(age) စသဖြင့် ပြောင်းလဲပေးပါ။

၄. IndexError — Index ကျော်နေသည်

fruits = ["Apple", "Banana"]
print(fruits[5])   # Index 5 မရှိပါဘူး
# IndexError: list index out of range

ဖြေရှင်းနည်း: len(fruits) ကိုစစ်ဆေးပြီး Index ဟာ 0 ကနေ len-1 အထိပဲ ရှိကြောင်း သတိပြုပါ။

၅. KeyError — Dictionary Key မရှိ

student = {"name": "Aung", "age": 20}
print(student["phone"])
# KeyError: 'phone'

ဖြေရှင်းနည်း: မသေချာရင် .get("phone", "မရှိ") လိုမျိုး သုံးပြီး Default Value ထည့်ပေးပါ။

၆. ValueError — Value ပုံစံ မှားနေသည်

age = int("hello")
# ValueError: invalid literal for int() with base 10: 'hello'

ဖြေရှင်းနည်း: User Input တွေဆိုရင် try/except ValueError နဲ့ သေချာ ထိန်းချုပ်ပေးပါ။

Print Debugging — အမြန်ဆုံး Debugging နည်း

Error က ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မရှိရင် Code ရဲ့ သံသယရှိတဲ့ နေရာတွေမှာ print() ထည့်ပြီး Variable တန်ဖိုးတွေကို စစ်ဆေးတာဟာ Beginner Programmer တွေအတွက် အကောင်းဆုံးနဲ့ အလွယ်ဆုံး သုံးနိုင်တဲ့ နည်းလမ်းပါ:

def calculate_total(prices):
    print(f"DEBUG: prices = {prices}")   # ← ဒီနေရာမှာ ဘာ Data တွေ ရောက်လာသလဲ?

    total = 0
    for price in prices:
        print(f"DEBUG: adding {price}, total so far = {total}")
        total += price

    print(f"DEBUG: final total = {total}")
    return total

items = [100, 250, 75]
result = calculate_total(items)
print(f"Final: {result}")

DEBUG: prices = [100, 250, 75]
DEBUG: adding 100, total so far = 0
DEBUG: adding 250, total so far = 100
DEBUG: adding 75, total so far = 350
DEBUG: final total = 425
Final: 425

Code ကို ပြင်ဆင်ပြီးသွားရင်တော့ DEBUG print တွေကို ဖြုတ်ပစ်ပါ (သို့မဟုတ်) # comment နဲ့ ပိတ်ထားလိုက်ပါ။

assert — မိမိကိုယ်ကို စစ်ဆေးခြင်း

assert ဟာ “ဒီအခြေအနေ မှန်ရမယ်” ဆိုပြီး Code ထဲမှာ Check Point တွေ ထည့်တဲ့ နည်းလမ်းပါ:

def divide(a, b):
    assert b != 0, "b ကို 0 နဲ့ စားလို့ မရပါဘူး!"
    return a / b

print(divide(10, 2))   # 5.0
print(divide(10, 0))   # AssertionError: b ကို 0 နဲ့ စားလို့ မရပါဘူး!

VS Code Debugger — Breakpoint သုံးနည်း

VS Code မှာ Breakpoint တွေ ထည့်ပြီး Code ကို တစ်ကြောင်းချင်းစီ အေးအေးဆေးဆေး Run ကြည့်နိုင်ပါတယ်:

VS Code မှာ Code Line ရဲ့ ဘယ်ဘက် Number နေရာကို နှိပ်ပြီး 🔴 (Red Dot) ထည့်ပါ — ဒါကို Breakpoint လို့ ခေါ်ပါတယ်။
F5 ကို နှိပ်ပါ (သို့မဟုတ်) Run Menu ကနေ Start Debugging ကို ရွေးပါ။
Code ဟာ Run လာပြီး ခင်ဗျား သတ်မှတ်ထားတဲ့ Breakpoint မှာ ရပ်သွားပါလိမ့်မယ်။
F10 နှိပ်ရင် = တစ်ကြောင်းဆင်းမယ် (Step Over)
F11 နှိပ်ရင် = Function ထဲကို ဝင်ကြည့်မယ် (Step Into)
ဘယ်ဘက်က Variables Panel မှာ Variable တွေရဲ့ တန်ဖိုးတွေကို အချိန်နဲ့တပြေးညီ စစ်ဆေးနိုင်ပါတယ်။

Debugging Mindset (ပြဿနာ ဖြေရှင်းနည်း စိတ်ဓာတ်)

Error တွေ တွေ့ရင် ဒီ Steps တွေအတိုင်း လိုက်နာကြည့်ပါ:

Error Message ကို ဖတ်ပါ — အားလုံးဖတ်စရာ မလိုပါဘူး၊ ပထမ ၂-၃ ကြောင်းကိုပဲ သေချာဖတ်ကြည့်ပြီး ဘာ Error လဲ နားလည်အောင် လုပ်ပါ။
Line Number ကို ကြည့်ပါ — Error ဖြစ်သွားတဲ့ Line ကို ချက်ချင်း သွားပါ။
Assumptions ကို စစ်ဆေးပါ — ကိုယ်ထင်ထားတဲ့အတိုင်း Variable တန်ဖိုးတွေ ဟုတ်မဟုတ် print() ထုတ်ကြည့်ပါ။
တစ်ကြိမ်မှာ တစ်ခုချင်းစီ ပြင်ပါ — အများကြီး တစ်ပြိုင်တည်း မပြင်ပါနဲ့၊ တစ်ကြိမ်မှာ တစ်ခုပဲ ပြင်ပြီး ပြန် Run ကြည့်ပါ။
မဖြေရှင်းနိုင်ရင် — Error Message ကို Google မှာ Copy & Paste လုပ်ပြီး ရှာပါ (Stack Overflow မှာ အဖြေတွေ အများကြီး ရှိတတ်ပါတယ်)။