Linux File Permissions နှင့် Users & Sudo စီမံခန့်ခွဲခြင်း

Linux Permissions Matrix (rwx သဘောတရား)

Terminal တွင် ls -l ဟု ရိုက်ကြည့်ပါက ဖိုင်တစ်ခုချင်းစီ၏ ရှေ့တွင် -rwxr-xr-- ကဲ့သို့သော စာလုံး ၁၀ လုံးကို တွေ့ရပါမည်:

ls -l
# Output:
# -rwxr-xr-- 1 ubuntu www-data 4096 Aug 14 10:00 server.js

ဤစာလုံး ၁၀ လုံးကို အပိုင်း ၄ ပိုင်း ခွဲခြားနားလည်နိုင်ပါတယ်:

graph LR
    Type["- (File Type)"] --> Owner["rwx (Owner / User)"]
    Owner --> Group["r-x (Group)"]
    Group --> Others["r-- (Others / Public)"]

File Type (ပထမစာလုံး):
- - : ပုံမှန် File
- d : Directory (Folder)
Owner Permissions (စာလုံး ၂ မှ ၄): ဖိုင်ပိုင်ရှင် ပြုလုပ်နိုင်သော အခွင့်အရေး။
Group Permissions (စာလုံး ၅ မှ ၇): သက်ဆိုင်ရာ Group အဖွဲ့ဝင်များ ပြုလုပ်နိုင်သော အခွင့်အရေး။
Others Permissions (စာလုံး ၈ မှ ၁၀): Server ပေါ်ရှိ အခြား User များ အားလုံး ပြုလုပ်နိုင်သော အခွင့်အရေး။

Permission တန်ဖိုးများ (Read, Write, Execute)

Linux တွင် Permission အမျိုးအစား ၃ မျိုး ရှိပြီး ၎င်းတို့ကို ဂဏန်းတန်ဖိုးများဖြင့် သတ်မှတ်ပါတယ်:

သင်္ကေတ	အခွင့်အရေး (Permission)	ဂဏန်းတန်ဖိုး (Octal Number)
`r`	Read (ဖိုင်ကို ဖတ်ရှုခွင့်၊ Folder ထဲရှိ ဖိုင်စာရင်းကို ကြည့်ခွင့်)	`4`
`w`	Write (ဖိုင်ကို ပြင်ဆင်ခွင့်၊ ဖျက်ခွင့်၊ Folder ထဲ ဖိုင်အသစ် ထည့်ခွင့်)	`2`
`x`	Execute (Script / Program အဖြစ် Run ခွင့်၊ Folder ထဲ ဝင်ခွင့်)	`1`
`-`	No Permission (မည်သည့် အခွင့်အရေးမှ မရှိပါ)	`0`

ဂဏန်းပေါင်းလဒ်များ (Common Combinations):

7 = 4 + 2 + 1 (Read + Write + Execute အပြည့်အစုံ)
6 = 4 + 2 + 0 (Read + Write သာရမည်၊ Run ၍ မရပါ)
5 = 4 + 0 + 1 (Read + Execute သာရမည်၊ ပြင်၍ မရပါ)
4 = 4 + 0 + 0 (Read သာ ရမည် - Read Only)

`chmod` ဖြင့် Permissions ပြောင်းလဲခြင်း

chmod (Change Mode) Command ကို သုံး၍ ဖိုင်နှင့် Folder များ၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ပြောင်းလဲနိုင်ပါတယ်:

# 1. ပုံမှန် Web Files များအတွက် အသင့်တော်ဆုံး (Owner=rw, Group=r, Others=r)
chmod 644 index.html

# 2. Executable Bash Script များအတွက် (Owner=rwx, Group=rx, Others=rx)
chmod 755 deploy.sh

# 3. လုံခြုံရေး အလွန်မြင့်သော SSH Private Key များအတွက် (Owner သာ ဖတ်ခွင့်ရှိ)
chmod 600 ~/.ssh/id_ed25519

# 4. Folder တစ်ခုလုံးနှင့် ၎င်းအောက်ရှိ ဖိုင်များအကုန် ပြောင်းရန် (-R Recursive)
chmod -R 755 /var/www/html

`chown` ဖြင့် ဖိုင်ပိုင်ရှင် ပြောင်းလဲခြင်း

chown (Change Owner) သည် ဖိုင်ကို မည်သည့် User နှင့် Group က ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း ပြောင်းလဲပေးပါတယ်:

# ဖိုင်ပိုင်ရှင်ကို ubuntu User သို့ ပြောင်းမည်
chown ubuntu app.js

# Owner ရော Group ပါ တစ်ပြိုင်နက် ပြောင်းမည် (User:Group)
chown ubuntu:www-data /var/www/html

# Folder အောက်ရှိ ဖိုင်အားလုံးကို ပိုင်ရှင် အကုန်ပြောင်းမည် (-R)
chown -R www-data:www-data /var/www/my-website

User အသစ် ဖန်တီးခြင်းနှင့် Sudo ခွင့်ပြုချက် ပေးခြင်း

Root User သည် Server ၏ အမြင့်ဆုံး Admin ဖြစ်သော်လည်း လုံခြုံရေးအရ Root အနေဖြင့် နေ့စဉ် အလုပ်မလုပ်သင့်ပါ (Principle of Least Privilege):

graph TD
    RootAdmin["👑 Root User (အမြင့်ဆုံး - တိုက်ရိုက် မသုံးရ)"]
    NormalUser["👤 Standard User (e.g. devops_admin)"]
    NormalUser -->|sudo ရိုက်မှသာ Admin အလုပ် လုပ်မည်| SecureOps["🛡️ Secure Admin Execution"]

၁။ User အသစ် ဆောက်ခြင်း (`adduser`)

# devops_admin အမည်ရှိ user အသစ် ဆောက်မည်
sudo adduser devops_admin

စနစ်မှ Password နှင့် အချက်အလက်များ မေးပါမည်။ လုံခြုံသော Password ထည့်ပေးပါ။

၂။ Sudo Group ထဲသို့ ထည့်သွင်းခြင်း (`usermod`)

User အသစ်အား Admin Commands များကို sudo ခံ၍ Run နိုင်ခွင့် ပေးခြင်း:

sudo usermod -aG sudo devops_admin

၃။ User ပြောင်းလဲ၍ စမ်းသပ်ခြင်း (`su`)

# devops_admin အဖြစ် ဝင်ရောက်မည်
su - devops_admin

# sudo အလုပ်လုပ်မလုပ် စစ်ဆေးမည်
sudo apt update

🧠 အသိပညာ စစ်ဆေးမှု (Quiz)

❓

Linux Permissions စစ်ဆေးမှု

မေးခွန်းများကို ဖြေဆိုပြီး မိမိ၏ နားလည်မှုကို စစ်ဆေးပါ

1. ဖိုင်တစ်ခုကို chmod 644 ပေးလိုက်ပါက Owner သည် မည်သည့် အခွင့်အရေး ရရှိမည်နည်း?

2. Production Server ပေါ်တွင် အဘယ်ကြောင့် 'chmod 777' ကို မသုံးသင့်သနည်း?

📖

ဒီသင်ခန်းစာ ဖတ်ပြီးပြီလား?

ပြီးမြောက်ကြောင်း မှတ်သားထားရန် အောက်ပါ ခလုတ်ကို နှိပ်ပါ